> WO2 archieven

Aankomst van de Duitse troepen op de Grote Markt in Haarlem, 1940.

Op de Rijksweg bij de Velserbroekstraat begroet de bevolking de vliegtuigen met voedsel, 1945.

Onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog

Het Noord-Hollands Archief beschikt over diverse bronnen die dateren uit de Tweede Wereldoorlog. U kunt hierbij denken aan foto’s, affiches, dagboekjes en oorlogskranten, maar ook zitten veel oorlogsgerelateerde stukken ‘verstopt’ in de archieven van overheidsinstellingen. Zo vinden we in het archief van het Provinciaal Ziekenhuis Duin en Bosch een “journaal over het verblijf van patiënten en personeel op Groot-Graffel te Warnsveld, 1942-1945.” Duin en Bosch werd in juni 1942 op last van de Duitsers ontruimd, waarna 195 patiënten op Groot-Graffel werden ondergebracht. Zenuwarts Marius Johan ten Raa hield van deze episode een dagboek bij, waaruit veel schrijnende gebeurtenissen naar voren komen. Patiënten en personeel kregen bijvoorbeeld te maken met ziekten, uitval van elektriciteit, verduisteringsmaatregelen en voedseltekorten, zij moesten gedwongen meewerken aan de aanleg van Duitse loopgraven op het terrein, en zij kregen een bomaanval van Canadese vliegtuigen te verduren. Zestig patiënten overleefden deze periode niet.

Het dagboek is in het archief van Duin en Bosch terug te vinden onder het kopje 'patiëntengegevens’, een kopje waar wellicht niet snel zou worden gezocht door iemand die op zoek is naar informatie over de Tweede Wereldoorlog. Laat staan door iemand die op zoek is naar de geschiedenis van Warnsveld.

Andere voorbeelden van oorlogsgerelateerde stukken in overheidsarchieven zijn lijsten met verboden boeken (bijvoorbeeld in het archief van de gemeente Heemstede), ‘stukken betreffende maatregelen tegen de joodse bewoners’ in Beverwijk, stukken over de voedseldistributie in Bloemendaal of opgelopen oorlogsschade in Zandvoort. Dit zijn maar enkele voorbeelden van de stukken die u overheidsarchieven kunt aantreffen over de Tweede Wereldoorlog.

Om een beter overzicht te creëren van de in Nederland aanwezige bronnen uit de Tweede Wereldoorlog, is op initiatief van het Nationaal Archief en het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) een Wegwijzer Archieven WOII (http://www.archievenwo2.nl) gecreëerd. Hierin zijn de bij Nederlandse archiefinstellingen aanwezige archieven en collecties met betrekking tot het nationaal-socialisme en de Tweede Wereldoorlog in relatie tot Nederland, Nederlands-Indië, Suriname en de Nederlandse Antillen opgenomen. In 2009 zijn ook de archieven en collecties van het Noord-Hollands Archief onderzocht, en opgenomen in de wegwijzer.

De wegwijzer vindt u hier. In de wegwijzer kunt u op vele manieren zoeken. U kunt direct zoeken op woord in alle opgenomen beschrijvingen, maar u kunt ook op thema’s zoeken. U kunt bijvoorbeeld alle opgenomen archieven met het thema ‘illegaliteit’ of ‘nationaal-socialisme’ terugvinden. U kunt ook zoeken op locatie, bijvoorbeeld naar alle archieven die iets met Noord-Holland te maken hebben. Ten slotte kunt u zoeken naar de opgenomen archieven en collecties van één specifieke instelling, bijvoorbeeld het Noord-Hollands Archief. Dit kan onder andere via de knop ‘archiefinstellingen,’ links op de site. Bij ieder zoekresultaat kunt u aan de rechterkant van de pagina zogenaamde ‘filters’ toepassen om uw resultaat te specificeren.

Naast deze wegwijzer, waarin voornamelijk archiefmateriaal is opgenomen, kunt u via de website van het Noord-Hollands Archief zoeken naar bibliotheek-, beeld- en filmmateriaal. Let hierbij op dat in de bibliotheekcatalogus niet alleen secundaire literatuur is opgenomen, maar ook zogenaamde ‘unica.’ Hiertussen kunnen zich dagboekjes bevinden of bijvoorbeeld strooibiljetten welke gedurende de oorlog zijn uitgeworpen door geallieerde vliegtuigen. U kunt in de bibliotheekcatalogus op allerlei manieren zoeken naar dit materiaal, bijvoorbeeld op de naam van de auteur of op titel, maar het ‘zoeken via index’ wordt in het bijzonder aangeraden. Dit is het derde in de catalogus aangetroffen tabblad. U kunt daarin namelijk zoeken op trefwoorden, bijvoorbeeld ‘NSB’ of ‘Haarlem; Tweede Wereldoorlog.’

Beeldmateriaal kunt u digitaal terugvinden in de Beeldbank Noord-Hollands Archief. U kunt hierin ‘eenvoudig’ en ‘uitgebreid zoeken,’ waarbij u bij de laatste bijvoorbeeld kunt specificeren op plaatsnaam.

Vanaf september 2010 is in het kader van het landelijk project Oorlog in Blik een uitgebreid overzicht te vinden van films en geluidsfragmenten uit de Tweede Wereldoorlog over Nederland, Nederlands-Indië, Suriname en de Nederlandse Antillen. Ook het Noord-Hollands Archief beheert enkele filmbeelden uit de Tweede Wereldoorlog, welke worden opgenomen in dit overzicht. De filmbeelden zijn via de website van het project, http://www.oorloginblik.nl, te bezichtigen.

Meer informatie over de geschiedenis van Haarlem in de Tweede Wereldoorlog kunt u vinden op de website van Virtuele Tochten Kennemerland. De derde daar genoemde tocht handelt over dit onderwerp.