Noord-Hollands Archief

> Jansstraat



  
Locatie Jansstraat. Foto: Jos Fielmich.

De Janskerk

Het Noord-Hollands Archief is in de binnenstad van Haarlem gelokaliseerd in de historische Janskerk. De Janskerk heeft al een lange en bewogen geschiedenis achter de rug. In 1310 schonk Gerard van Tetterode, telg van een adellijk Kennemer geslacht en kanunnik van het Utrechtse kapittel van Sint-Marie, de Johannieterorde een groot stuk grond in Haarlem en goederen in Monsterambacht. Op 17 juli van dat jaar kreeg hij toestemming van de bisschop van Utrecht om op zijn Haarlemse bezit een "oratorium cum cymiterio" te bouwen, een bedehuis of kapel met begraafplaats. Dit zal aanvankelijk een provisorisch bedehuis geweest zijn, want in 1316-1318 werden een "regalem aulam" en een "decoratam ecclesiam ornatu ambitu" gebouwd, kloostergebouwen en een kerk met een sierlijke kloostergang. Na de voltooiing van de kerk zijn er nog verschillende verbouwingen geweest, maar het grondpatroon is daardoor niet sterk gewijzigd. Dat de Commanderij van Sint-Jan, zoals het complex werd genoemd, een rijk klooster is geweest, moge onder meer blijken uit de vele opdrachten die werden gegeven aan allerlei kunstenaars, zoals de schilders Jan van Scorel en Maarten van Heemskerck, van wie schilderijen zijn terug te vinden in onder andere het Frans Hals Museum. Ook de bekende schilder Geertgen tot Sint Jans had als broeder onderdak binnen het klooster. Fragmenten van zijn hoogaltaar uit de Janskerk zijn nu te bekijken in het Kunsthistorisch Museum te Wenen.

 

 


Opening van het Gemeentearchief Haarlem in de Janskerk door burgemeester C. Maarschalk op 28 december 1936.

Gemeentearchief / Noord-Hollands Archief

De kerk was uiteraard gebouwd als een katholieke (klooster-)kerk. Maar net als vele andere kerken werd ook de Janskerk in de 16de eeuw door de protestanten in beslag genomen. Eerst, in 1581, werd het houden van missen in de kerk volledig verboden. Enkele jaren later, in 1587, blijkt uit rekeningen in het archief van de Hervormde Gemeente, dat de kerk in gebruik is genomen voor de hervormde eredienst. Deze functie hield de kerk tot 1930. In 1799 vervulde de kerk nog een heel andere functie. Hij diende als opvangplaats voor gevangen genomen Engelse en Russische militairen, na de mislukte poging om Nederland te bevrijden uit de greep van de Fransen. In 1930 wilde de Diaconie van de Hervormde Gemeente de kerk slopen om er bejaardenwoningen voor in de plaats te zetten. Ingrijpen van het college van B&W van Haarlem voorkwam dit echter. De kerk werd door de stad aangekocht met als bedoeling er het gemeentearchief in te vestigen. In 1936 was het zover. Hoewel de restauratie nog niet was voltooid, werden de stadsarchieven al naar de kerk overgebracht.

Tussen 1975 en 1980 werden de kerk en de aangrenzende gebouwen grondig gerestaureerd. In 1993-1994 werd de studiezaal vergroot en werden een nieuwe ingang en secretariaat/infobalie gerealiseerd.

Deze werkzaamheden leverden meer kennis op over de bouwgeschiedenis van de kerk. Zo bleek de "hoge" helft van de oude studiezaal vroeger de sacristie van de kloosterkapel te zijn geweest, bestaande uit twee kruisgewelven, waarvan de aanzetten in het pleisterwerk zijn aangebracht, en de "lage" helft een onderdeel van het oude kerkhof.

Van 2005 tot en met 2007 werd de Janskerk opnieuw verbouwd, nu tot het nieuwe publiekscentrum van het Noord-Hollands Archief.

Wilt u meer weten over de geschiedenis van de Janskerk? Bekijk dan ook de folder De Janskerk: van kloosterkerk tot Noord-Hollands Archief. Voor een prachtige 3D-view van de Janskerk en de regentenkamers van de Janskliniek kunt u kijken op de website van de Janszalen.

 



            e-mail print