> tentoonstellingen
|
De onbedwingbare waterwolf...
Vanaf donderdag 9 september tot en met zondag 17 oktober is in de Janskerk, het publiekscentrum van het Noord-Hollands Archief, de tentoonstelling "De onbedwingbare waterwolf... - de lange weg tot de droogmaking van het Haarlemmermeer" te bezichtigen. In het laatste kwart van de zestiende eeuw en de eerste decennia van de zeventiende eeuw werd de kaart van Noord-Holland ingrijpend gewijzigd. Nieuwe technische ontwikkelingen maakten het mogelijk om naast de traditionele inpolderingen ook de Hollandse meren droog te gaan leggen. Naast de meer traditionele bedijkingen als de Zijpe en de Heerhugowaard, respectievelijk in 1597 en 1630 definitief drooggevallen, vallen vooral de grote droogmakerijen op, zoals de Beemster (1612), de Purmer (1622) en de Schermer (1635). Van grote betekenis bij deze werken was de ontwikkeling van de inmiddels bijna tot nationaal symbool geworden poldermolen. Met de altijd aanwezige windkracht werden de meren drooggemalen. Een van de nieuwe vindingen was om dit door een serie molens te laten doen, die op die manier hun krachten konden bundelen, de zogenaamde molengang. Een bekende naam rond de nieuwe ontwikkelingen was Jan Adriaenss Leeghwater, die zijn toenaam zelfs aan de droogmakerijen ontleend heeft. Het spreekt haast vanzelf dat na de voltooiing van de droogmakerijen boven het IJ ook begerige blikken werden geworpen op de grootste waterplas die Holland op dat moment rijk was: het Haarlemmermeer. Het was onder meer Leeghwater die de uitdaging aan wilde gaan. In 1641 publiceerde hij een tractaat waarin hij zijn plannen uiteen zette: het Haerlemmer-Meer-Boeck. Hoewel het boek zeer tot de verbeelding sprak –er volgden tot ver in de achttiende eeuw nog vele herdrukken– kwam er niets van de plannen terecht. Deels lag dit aan de gebrekkige techniek, het Haarlemmermeer was gewoon te groot geworden. Maar deels ook door de tegenstand van enkele machtige partijen. De stad Leiden zag inpoldering als een inbreuk op haar eigendomsrecht, en vreesde bovendien voor de verslechtering van de watethuishouding, een argument dat ook voor het Hoogheemraadschap Rijnland als een belangrijk tegenargument gold. En voor Haarlem telden zeker de economische belangen: de vaarweg voor de handelsvaart richting Haarlem vanuit het zuiden liep immers dwars door het Haarlemmermeer. Dat wil niet zeggen dat de uitdaging vergeten werd. Met enige regelmaat werden plannen gemaakt. In 1764 en 1766 schreef de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen zelfs een prijsvraag uit die de droogmaking tot onderwerp had. Maar men moest wachten tot de negentiende eeuw voordat de plannen werkelijkheid werden. Toen werd duidelijk dat het water praktisch onbeheersbaar was geworden. Vooral de grote wateroverlast als gevolg van de novemberstormen in 1836 waren daarbij doorslaggevend: in 1839 werd het besluit tot droogmaking genomen. Bovendien had de techniek ook niet stilgestaan: stoomkracht deed zijn intrede. Eindelijk kon de waterwolf bedwongen worden... In deze tentoonstelling wordt een aantal punten uit deze rijke geschiedenis van het Haarlemmermeer nader belicht. Vanzelfsprekend niet de gehele geschiedenis. Wie daarin geïnteresseerd is kan onder meer nog terecht bij de gemeente Haarlemmermeer, en bij het Noord-Hollands Archief. Momenteel wordt een van de belangrijkste archieven rond het droogmakingsproces zelfs geheel gedigitaliseerd – het archief van de Commissie Droogmaking Haarlemmermeer – zodat men dit in de toekomst zelfs thuis kan bekijken. De tentoonstelling wordt op woensdag 8 september geopend door dhr. Steffe Bak, wethouder Openbare Ruimte, Sociale Zaken en Welzijn van de gemeente Haarlemmermeer. De tentoonstelling is daarna tot en met zondag 17 oktober te bezichtigen tijdens openingsuren van de Janskerk, dinsdag t/m vrijdag van 9.00 tot 17.00 en op zaterdag van 9.00 tot 14.00 uur. |
|
|
|
Eerdere tentoonstellingen bij het Noord-Hollands Archief:Haarlem en de Tweede Wereldoorlog - de verzameling van een Haarlemse schooljongen Kijk in de Keuken - een fototentoonstelling van Marisa Beretta |
